Tü'liki

Tü'liki (alijunaiki: cocina wayuu) jia eere ju'lakajaain wayuu, aainjuushi jüka: yotojolo jaajuna, aipia jüsepü, otta tü'likiru'u eesü eere jü'ulakajaanüin eküülü, eesü mmo'olu'ule eere jeje'eipajaanuin siki otta ipa jüpüjüle, eesü wane akumajuushi jüka pootchi otta jüsa'a wunu'u, pawon jutuma wayuu. Otta müsia eesu ayuupala otta süi julu'uje jupula naikalaain naa e'iyouukana.

Tü tü'likikalü eesü jaainjünüle ne'e anuipa'a jutuma wayuu, aikale'ennüsü apünüinsü ipa eeintüle juikale'ennüin wushu jupula a'lakajawaa, jiasa'a yaaje yaa akumajünüsü jusulajaaya, eeinjatüle anain jukuwa'ipa tü a'lakajawaakalü.

Tü eekalü tü'likiru'u

Siki a'lakajaaya

Amüchi süpüla wuin

• Amüchi: tü amüchikalü cho'ujaasü tü'likiru'u jüpülajana wuin, shiaka aainjuushi jutuma wayuu juka ajapü jümainwa, jüpula aja'itia wuin jee müsia jüpüla a'lakajaanüin jüka.

• Alepü: jüpüla jikia eküülü, asaa kerasü, aainjuushi jüka aliita otta eesü jüka kooko.

• Iita: jüpüla asaa wuin, kepein, wunu'u asüüshi, jia tü iita jo'uchonkalü, otta tü mülo'ukalü asia kerasü, ookotuushi otta jo'oojia wayuu, aainjuushi jüka aliita otta kooko.

• Wushu: a'lakajaaya eküülü, jaainjala wayuu jümaiwa jüka chüja'a'juushi jüka paa'acha'a.

• Choteera: jüpüla choote, e'ishojia eküülü, aainjuushi jüka aliita, kepisü ji'ipa wunu'u.

• Sese: asatia maiki, waana, jüpüla uujoluintü, aainjuushi jüka aliita osonuushi jüka kachuweera ja'isü.

• Asatia kepein: jüpüla asatia kepein, kuluulu kasuutalü a'yapüjuushi, keimataalajusü kachuweera, ja'alijia.

• Lu'wa: ojurulujia uujolu, aainjuushi juka wunu'u.

Tü tü'liki münaka eetüjülia sümaiwa nama'ana naa wayuukanairüa shia tü sulu'uka kusinapia, tü jietka atamaasü watta'a maalü apoolojüin kapein so'u tü'liki. Tü tü'liki shia tü süpülajanaka na'lakajaaya wayuu apünüin ipa joyomuusü so'u mma e'itaana müsia siki shiyuupüna, chuwatüsü waneepia sulu'u kusinapia jee shiyaawasüsü sa'in miichi, chuwatüsü siki so'u tü'liki sa'ato'u wowiraa shi'ikünapa wayuu outusu.

Tü'liki maa'ulu yaa

Shiasa'a joolu'u sulu'u tü'likika eeipa sukurolo alijuna. Naa wayuukana naapaain sukorolo alijuna süka jamüin cho'ujaain namüin:

• Wayeeta: a'lakajaaya eküülü makatka asalaa, roo, ai otta eekai anain süpüla a'lakajaanüin sulu'u.
• Si'warai: ajuriichajia asalaa, ai, seepü otta kasa eekai anain süpüla ajuriichajünüin süka.
• Jaarü: asia wuin, uujolu, ookotuushi otta kasa anaka süpüla asünüin süka.
• Kuchaara: ekia eküülü otta aka'akajia süka.
• Moliina: ayüüjia maiki süpüla aainjaa uujolu, suchuwala, ookotuushi otta kasa süpushuwa'a anaka süpüla ayüüja.
• Waatte: anaajia wuin otta aja'ttia.