Leechi
Leechi (alijunaiki: Leche) Soo'omüin sünülia, naa wayuu eekai nachuntüin süka pütchikalüirua: süchira ka'ula, süchira anneerü otta müsia süchira paa'a. Shia wanee shira kasuo'ulu ajuitüsü sünainjee shi'iruku tü achiraakalü, sünainjee tü kachirasükalü süpüshua'a, nayale wayuu otta jo mürülü ,müshia naa monotremas amünakalü. [1]
Shia saa'a jo tü sukua'ipakalü sünainsü epijaa je eki'itnaa na jemeishiikana jo'uteñuupana, shiaalu muloujanain, mulo'upa naya ekeenü namüinwa'a
Süsüin wayuu tü leechika weinshi, watta'amaalü, wayuu eekai epijain mürülü. Naa wayuukana atamaashii wattachon, naa arüleejüliikana na'liichajüin süchira tü namülüinkana, makalü sa'in ka'ula, anneerü, otta paa'a. Jemetüsü ma'in tü leechika süpoolujunapa, otta saainjünapa sünain keesüin shia.
Eesia süchira jieyuu; wane wayuu jemeipa shia, atujeetsü süchon, süsi'irüin süchira, eesü sü'liichajüi shia, maka saa'in mürülü. jemetüsü tü leechikalü, asünüsü sümaa maiki, a'yajaashisü atuma, Kojosü, asünüsü sümaa wiirü, sümaa Iruwa, sümaa ai, asünüsü sümaa kepein, aweena, waana, meruuna, müsia pireewa. Anas asüna süma ekülü, otta müsia shimiiwa'a. Eesü a'alakatünüin sümaa püla'ana nasüin na tepichikana.
Jouutsu woumainpa'a tü leechika, süchirakalü paa'a, saa'u süchira ka'ula, aka jamüin, kojutüin namüin wayuu, tü narüleejüinka. Emirashii weinshii naa tepichikana sütüma leechi. Süka tü süchiraka paa'a aainjünüsü keesü, a'yajaaushi, otta müsia supushuwa'a eküülü eekai ka'akain süchiraka paa'a.