Apünajaa
Apünajaa (alijunaiki: Sembrar) tü apünajaakat sutuma wayuu shia süntapa sükalia juya woumainpa'a, eesü talaata sümaiwa süka jouleerün attie sainküin suumain wayuu, eesü juyapü asalijaawaa waüyee: sü'ü wüirü, kalapaasü, meruuna otta musia maiki, waana, katsaalia sümaa pitshuushi. Joutsü tü attiekat , eesü emiraa sainküin wajiira sümaiwa, shia shipijaaka o'u wayuu sümaiwa.
Talatüsü wayuu juyapü aka jouleerün tü attiekat, süchikije tü apünajaaka waüyaee. Sukua'ipa wayuu tüü sümaiwa, eesü sa'in sünain sünaatüin tü apainkalüirua. Eesü awanaajawaa attie so'u shi'iruku ka'ula süpüla kaiwanain tü eküütkat musi'a so'u paneera, suukala, roo otta pireewa.
Sujutu tü apünajaakat namüin apüshiikana.
Sünainjee tü apünajaakat sümaiwa sulu'u woumainpa'a, weitain sukua'ipa napüla na aikeyuuwakana süpüla nojoluinjanain naya outuin sutuma jamü, noulaaküinjatüin tü ayatawaaka juyapü süpüla nojoluinjanain shakulain naya, nnojotsü sukua'ipain wayuu tía shokulaakat.
Tü apünajaa atüjala sulu'u sukua'ipa wayuu.
Sulu'u sukua'ipaka wayuu, apünajaa münüsü tü eitawaaka sujutu sumaa sukua'ipa wayuu sümaiwajatü natuma naa laülayuukanat eere shiitanüin tü pütchi analu'utka ma'aka sa'in tü kamaneewakat, akaliijirawaakat, kojutajirawaakat, ekirawaakat, musi'a tü yanamaakat. Suutna tü yanamaakat joutsü ekawaa akaa jouluin tü attiekat apünajo'u.